Miếng tản nhiệt silicone (thermal pad) cho Power Shelf: truyền nhiệt sang tấm làm mát và gia công cắt bế

2026-11-16

Tóm tắt nội dung chính

  • Tấm làm mát (cold plate) áp lên mặt linh kiện của PCB, nhưng mặt này không phẳng: chênh lệch chiều cao giữa các linh kiện ở mức milimét.
  • Khe hở đó chứa không khí, hệ số dẫn nhiệt khoảng 0,026 W/m·K, trong khi nhôm khoảng 200 W/m·K và đồng khoảng 400 W/m·K. Lớp không khí này là điểm nghẽn của toàn bộ đường truyền nhiệt.
  • Trong bốn nhóm vật liệu tản nhiệt (TIM) phổ biến, chỉ miếng tản nhiệt silicone định hình sẵn đáp ứng cùng lúc bốn điều kiện: bù được chênh lệch cao độ mức milimét, có sẵn tính cách điện, cắt bế được theo hình dạng và tháo lắp lại được.
  • Độ dày do kết cấu cơ khí quyết định, không do nhu cầu tản nhiệt. Chỉ khi độ dày đã bị cố định mới cần dùng hệ số dẫn nhiệt cao để kéo nhiệt trở xuống.
  • Miếng tản nhiệt gần như không có hàng có sẵn: kích thước, độ dày và lỗ khoét đều theo từng bo mạch. Good Gi tự trang bị thiết bị cắt bế tại nhà máy, không thuê ngoài.

Khi tủ rack AI chuyển sang làm mát chất lỏng, phần lớn sự chú ý dồn vào phía GPU: tấm làm mát gắn thế nào, chất làm mát được cấp vào và hồi về ra sao. Nhưng trong cùng một tủ rack còn một vị trí có mật độ sinh nhiệt không kém các node tính toán: Power Shelf.

Power Shelf là các khay cấp nguồn tập trung trong tủ rack, có nhiệm vụ chuyển đổi nguồn điện đầu vào thành điện một chiều (DC) cho các node tính toán. Khi công suất toàn tủ liên tục tăng, việc tản nhiệt cho các khay này cũng chuyển từ quạt gió sang tấm làm mát bằng chất lỏng. Và khi tấm làm mát đã áp vào, bài toán kỹ thuật quay về một câu hỏi rất cơ bản: nhiệt từ các linh kiện trên PCB được truyền sang tấm làm mát bằng cách nào?

Bài viết này nói về lớp vật liệu nằm ở giữa. Good Gi cung cấp miếng tản nhiệt silicone cho dự án Power Shelf của một nhà sản xuất bộ nguồn quy mô lớn; chúng tôi không nêu tên khách hàng.

Trên thị trường, loại vật liệu này có nhiều tên gọi: miếng tản nhiệt silicone, pad tản nhiệt hay thermal pad. Tất cả đều chỉ cùng một nhóm vật liệu tản nhiệt (TIM) dạng tấm định hình sẵn. Trên website Good Gi, dòng sản phẩm tương ứng có tên Thermal Pad silicone dẫn nhiệt (TP). Trong bài, chúng tôi thống nhất gọi là miếng tản nhiệt silicone.

Vì sao giữa linh kiện và tấm làm mát bắt buộc phải có một lớp vật liệu?

Tấm làm mát (cold plate) là một tấm kim loại có kênh dẫn bên trong; chất làm mát chảy qua và mang nhiệt đi. Bề mặt mà nó áp vào là mặt linh kiện của PCB.

Vấn đề là mặt linh kiện hoàn toàn không phẳng.

Trên cùng một bo nguồn, MOSFET, linh kiện chỉnh lưu đồng bộ, cuộn cảm PFC, biến áp và tụ điện đều có chiều cao vỏ khác nhau. Cộng thêm dung sai chiều cao của từng linh kiện, độ nghiêng khi hàn dán, độ cong vênh của PCB sau khi siết vít, độ phẳng của chính tấm làm mát và dung sai cộng dồn của kết cấu cơ khí. Khi tấm làm mát ép xuống, thứ nó gặp không phải một mặt phẳng mà là một bề mặt cao thấp không đều.

Và trong những khe hở cao thấp đó là không khí.

Không khí có hệ số dẫn nhiệt khoảng 0,026 W/m·K. Để so sánh, nhôm khoảng 200 W/m·K, đồng khoảng 400 W/m·K. Nghĩa là chỉ cần giữa bề mặt linh kiện và tấm làm mát còn một lớp không khí mỏng đến mức không nhìn thấy, lớp đó đã là đoạn có nhiệt trở lớn nhất trên toàn bộ đường truyền nhiệt. Linh kiện phía trước dẫn nhiệt tốt đến đâu, lưu lượng chất làm mát phía sau lớn đến đâu, nhiệt vẫn bị chặn lại ở đây.

Mặt linh kiện không phẳng, tấm làm mát thì phẳng

Tấm làm mát thì phẳng, còn mặt linh kiện thì không. Khi không có lớp trung gian, toàn bộ khoảng giữa là không khí. Khi thay bằng miếng tản nhiệt, dưới cùng một lực ép, chỗ cao bị nén nhiều hơn, chỗ thấp bị nén ít hơn, và khe hở được lấp kín.

Vì vậy, lớp vật liệu ở giữa phải đồng thời đáp ứng ba yêu cầu:

Yêu cầu Lý do
Lấp đầy khe hở Chênh lệch chiều cao giữa các linh kiện ở mức milimét; vật liệu phải nén và biến dạng được để ôm sát từng linh kiện
Dẫn được nhiệt Sau khi lấp vào, bản thân lớp vật liệu phải là đường dẫn nhiệt, không thể chỉ thay không khí bằng một chất cách nhiệt khác
Cách điện Vỏ linh kiện thường mang điện thế, trong khi tấm làm mát bằng kim loại và thường được nối đất; lớp ở giữa phải chịu được chênh lệch điện thế này

Ba yêu cầu này chính là vai trò của vật liệu tản nhiệt (Thermal Interface Material, TIM). Vị trí của từng thành phần trên đường truyền nhiệt được trình bày trong bài Cách kết nối module cold plate: hai kiểu đường ống giữa CDU và chip.

Nên chọn miếng tản nhiệt, mỡ tản nhiệt, gel hay vật liệu chuyển pha?

Vật liệu tản nhiệt (TIM) không chỉ có một loại. Bốn nhóm phổ biến có đặc tính khác nhau khá nhiều:

Loại Ưu điểm Hạn chế
Mỡ tản nhiệt silicone / thermal paste (TG) Phủ được rất mỏng, nhiệt trở tiếp xúc thấp nhất Khả năng lấp khe hạn chế, chỉ phù hợp khi hai bề mặt vốn đã rất phẳng; dưới chu kỳ nhiệt dài hạn có nguy cơ bị đẩy trào (pump-out) và khô nứt; độ dày khi sản xuất hàng loạt phụ thuộc thiết bị phủ; vệ sinh phức tạp khi sửa chữa
Gel tản nhiệt hai thành phần / thermal gel (TF) Lấp được khe hở có hình dạng bất kỳ, phù hợp tra keo tự động và sản xuất số lượng lớn Cần thiết bị tra keo và thời gian thao tác, đóng rắn; rào cản triển khai nằm ở phía dây chuyền sản xuất
Vật liệu chuyển pha (PCM) Mềm ra và bám sát bề mặt khi đạt nhiệt độ chuyển pha, vừa mỏng vừa có nhiệt trở thấp Phải gia nhiệt mới phát huy tác dụng; không thuận tiện khi tháo lắp, sửa chữa
Miếng tản nhiệt silicone / thermal pad (TP) Định hình sẵn, nhiều lựa chọn độ dày, khi nén bù được chênh lệch cao độ mức milimét; bản thân có tính cách điện; cắt bế được theo hình dạng bất kỳ; tháo lắp lại được, thuận tiện cho lắp ráp thủ công Càng dày thì nhiệt trở càng cao; đây là đánh đổi chính của miếng tản nhiệt và cũng là điểm then chốt khi chọn loại

Nhìn lại điều kiện của Power Shelf: nhiều linh kiện trên cùng một bo, chiều cao khác nhau, vỏ linh kiện mang điện thế, cần tháo lắp để sửa chữa, và phải đồng đều khi sản xuất hàng loạt.

  • Mỡ tản nhiệt không lấp được chênh lệch cao độ mức milimét.
  • Gel và PCM đều có điều kiện triển khai riêng, độ linh hoạt khi thay đổi thiết kế không bằng miếng tản nhiệt định hình sẵn.
  • Chỉ miếng tản nhiệt đáp ứng cùng lúc các yêu cầu: nén được, bù được chênh lệch cao thấp, có sẵn tính cách điện và cắt được theo hình dạng mong muốn.

Vì vậy, với dự án này, lời giải là miếng tản nhiệt. Câu hỏi thực sự là chọn loại miếng tản nhiệt nào. Mã sản phẩm và thông số đầy đủ của bốn nhóm vật liệu có trên trang danh mục Vật liệu tản nhiệt (TIM).

Miếng tản nhiệt silicone

Miếng tản nhiệt silicone xuất xưởng ở dạng tấm; kích thước, độ dày và lỗ khoét được định hình bằng cắt bế theo từng bo mạch.

Hệ số dẫn nhiệt cần cao đến mức nào? Vì sao dự án chọn mức 15 W/m·K

Nhiệt trở của miếng tản nhiệt có thể hiểu đơn giản gồm hai phần: nhiệt trở khối của bản thân vật liệu, cộng với nhiệt trở tiếp xúc ở hai bề mặt. Nhiệt trở khối xấp xỉ bằng độ dày chia cho hệ số dẫn nhiệt: độ dày ở tử số, hệ số dẫn nhiệt ở mẫu số.

Độ dày miếng tản nhiệt do yếu tố nào quyết định?

Khó ở chỗ độ dày không phải do người chọn vật liệu quyết định.

Miếng tản nhiệt dày bao nhiêu là do kết cấu cơ khí quyết định. Chênh lệch chiều cao linh kiện bao nhiêu, lượng nén sau khi siết vít bao nhiêu, trường hợp xấu nhất của dung sai cộng dồn cần chừa bao nhiêu biên: tính xong các điều kiện này thì độ dày đã có. Quá mỏng thì linh kiện cao nhất nén miếng tản nhiệt quá mức, còn linh kiện thấp nhất lại không chạm tới. Quá dày thì toàn bộ ứng suất nén dồn lên linh kiện và mối hàn.

Vì vậy, khi độ dày đã bị kết cấu cố định và không thể mỏng hơn, thứ còn điều chỉnh được chỉ là mẫu số: nâng hệ số dẫn nhiệt lên.

Dự án này chọn TP-1500, mức dẫn nhiệt cao trong dòng miếng tản nhiệt silicone TP, với hệ số dẫn nhiệt 15 W/m·K. Ở cùng độ dày, nhiệt trở khối của vật liệu chỉ bằng khoảng một phần năm so với miếng tản nhiệt phổ thông mức 3 W/m·K. Độ dày do kết cấu quyết định, nên nhiệt trở được kéo xuống bằng hệ số dẫn nhiệt.

Hệ số dẫn nhiệt càng cao có càng tốt không?

Không hẳn. Miếng tản nhiệt dẫn nhiệt cao đạt được nhờ trộn một lượng lớn bột dẫn nhiệt, và cái giá khá trực tiếp:

  • Chất độn càng nhiều, vật liệu càng cứng và độ nén giảm; cùng một lượng nén cần lực siết lớn hơn, ứng suất lại dồn lên linh kiện và mối hàn.
  • Tỷ trọng tăng, kéo theo trọng lượng và chi phí tăng.
  • Miếng tản nhiệt quá cứng không bù được chênh lệch cao thấp, quay lại đúng vấn đề ban đầu là không lấp kín khe hở.

Mềm hơn nhưng hệ số thấp, hay cứng hơn nhưng hệ số cao: đây là bài toán cân bằng phải tính lại cho từng dự án. Không có mã sản phẩm nào phù hợp với mọi bo mạch.

Vì sao không thể chọn miếng tản nhiệt chỉ dựa trên datasheet?

Toàn bộ lập luận ở trên cuối cùng đều dừng ở cùng một điểm: các con số phải được ép thử thực tế mới có giá trị.

Cùng một miếng tản nhiệt, lắp trên các bo mạch khác nhau sẽ cho kết quả rất khác nhau. Ít nhất có các yếu tố sau:

  • Phân bố chiều cao thực tế và dung sai của linh kiện;
  • Lực siết và mô-men xoắn của vít, quyết định lượng nén;
  • Độ phẳng và độ cứng vững của tấm làm mát;
  • Biến dạng nén dư sau thời gian dài sử dụng (compression set);
  • Cách lắp ráp tại hiện trường và số lần tháo lắp sửa chữa.

Hệ số dẫn nhiệt trên datasheet là đặc tính vật liệu đo trong điều kiện tiêu chuẩn, không phải nhiệt trở trên bo mạch thực tế. Điều thực sự cần xem là: miếng tản nhiệt này, với độ dày này, kích thước này, lắp lên bo mạch này và siết đến mô-men này, thì nhiệt độ giảm được bao nhiêu độ.

Hơn nữa, miếng tản nhiệt gần như không có hàng có sẵn. Kích thước, độ dày, vị trí lỗ khoét, cần tránh những linh kiện nào đều khác nhau theo từng dự án; về bản chất đây là chi tiết gia công theo yêu cầu.

Vì vậy, quy trình chọn vật liệu trên thực tế diễn ra như sau: vẽ kích thước → làm mẫu → lắp thử trên thiết bị thực tế → đổi độ dày hoặc đổi vật liệu → làm mẫu lại → đo lại.

Dự án chạy nhanh hay chậm không phụ thuộc vào bảng thông số vật liệu, mà phụ thuộc vào thời gian của mỗi vòng lặp này.

Một vòng làm mẫu mất bao lâu, và vì sao đó mới là rào cản thực sự?

CEO NVIDIA Jensen Huang từng nhắc đến một tiêu chuẩn ông áp dụng từ lâu, gọi là nguyên tắc tốc độ ánh sáng (Speed of Light). Tại buổi gặp gỡ nhân viên ở trụ sở Đài Loan vào tháng 5/2026, ông giải thích rằng tốc độ ánh sáng là giới hạn của định luật vật lý và không thể vượt qua, vì vậy ông thường hỏi trước một điều: giới hạn vật lý của quy trình này là bao nhiêu, thay vì hỏi làm sao để nhanh hơn hôm qua một chút.

Ông nêu ví dụ: nếu một việc cần 63 ngày, cố gắng rút xuống 62 ngày gần như không đáng công sức; nhưng nếu tiềm năng thực là 7 ngày thì đó mới là điều đáng hào hứng (tóm lược từ bài của Economic Daily News, Đài Loan, tháng 5/2026).

Tiêu chuẩn này không phải là yêu cầu dành riêng cho ai, mà là nhịp độ của cả ngành. Nó lan dọc chuỗi cung ứng máy chủ AI, và khi đến mắt xích cuối cùng thì trở thành một câu hỏi rất cụ thể: khi nào miếng tản nhiệt mà kỹ sư cần sẽ có mặt trên bàn thử nghiệm?

Miếng tản nhiệt xuất xưởng ở dạng cuộn hoặc tấm lớn. Để thành hình dạng khớp với bo mạch và tránh được các linh kiện cần tránh, vật liệu phải qua công đoạn cắt bế.

Nếu công đoạn cắt bế phải thuê ngoài, mỗi vòng sẽ kéo theo việc chờ xếp lịch làm khuôn bế, chờ gửi hàng đã cắt về, và mỗi lần đổi kích thước lại phải đi thêm một vòng. Việc vốn chỉ là cắt một miếng tản nhiệt, cộng thêm lịch sản xuất và thời gian vận chuyển qua lại, mỗi vòng có thể mất vài ngày. Phiền hơn, điều này khiến kỹ sư có xu hướng mỗi lần chỉ dám thử một phương án, vì thử thêm phương án nào cũng phải chờ thêm một vòng.

Cách làm của Good Gi: tự cắt bế tại nhà máy, không thuê ngoài

Nhà máy Good Gi có thiết bị cắt bế dành cho vật liệu tản nhiệt. Khách hàng gửi kích thước hoặc bản vẽ, chúng tôi cắt và làm mẫu ngay tại nhà máy, không qua khâu gia công bên ngoài.

Cắt bế: định hình tấm vật liệu theo đúng bo mạch

Ý nghĩa với khách hàng không nằm ở việc nhanh hơn vài ngày, mà ở chỗ cách chọn vật liệu thay đổi hoàn toàn:

  Cắt bế thuê ngoài Cắt bế tại nhà máy
Mỗi vòng mất bao lâu Làm khuôn, xếp lịch, vận chuyển qua lại; tính theo từng vòng Nhận kích thước là có thể sắp xếp, nằm trong thời gian gia công nội bộ
Mỗi lần thử được mấy phương án Thường chỉ dám thử một, vì mỗi lần thay đổi là chờ thêm một vòng Trong cùng một vòng có thể cung cấp nhiều độ dày và nhiều mức hệ số dẫn nhiệt
Cơ sở chọn vật liệu Suy luận từ datasheet trước, sau đó mới kiểm chứng, sai thì làm lại Chọn trực tiếp dựa trên kết quả đo thực tế, giảm bớt phần suy đoán

Đây là một trong những lý do khách hàng giao công đoạn làm mẫu cho Good Gi. Thông số vật liệu có thể so sánh được, nhưng việc có đưa được mẫu đến tay kỹ sư theo đúng nhịp độ dự án hay không thì khó so sánh trên giấy. Khác biệt nằm ở chỗ thiết bị cắt bế có nằm ngay trong nhà máy của nhà cung cấp hay không.

Quay lại nguyên tắc tốc độ ánh sáng: đưa mỗi vòng làm mẫu từ chỗ chờ gia công bên ngoài về thời gian gia công nội bộ chính là phần việc giúp vòng lặp tiến gần hơn đến giới hạn thực tế của nó.

Thông số chi tiết của dòng TP và gợi ý độ dày theo điều kiện bo mạch cụ thể sẽ được gửi riêng khi quý khách liên hệ.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào nên dùng miếng tản nhiệt thay cho mỡ tản nhiệt?

Tùy vào khe hở cần lấp lớn đến đâu. Nếu hai bề mặt vốn đã rất phẳng và khe hở dưới 0,1 mm, mỡ tản nhiệt phủ được mỏng hơn và nhiệt trở tiếp xúc thấp hơn. Khi phải vượt qua chênh lệch chiều cao linh kiện ở mức milimét, mỡ tản nhiệt không lấp được, cần chuyển sang miếng tản nhiệt có khả năng nén. Một tiêu chí khác là sửa chữa: với mô-đun cần tháo lắp bảo trì, miếng tản nhiệt sạch sẽ hơn nhiều so với dạng mỡ.

Hệ số dẫn nhiệt càng cao có càng tốt không?

Không. Hệ số dẫn nhiệt cao đạt được nhờ lượng chất độn lớn, đổi lại vật liệu cứng hơn, độ nén giảm, tỷ trọng và chi phí tăng. Miếng tản nhiệt quá cứng không bù được chênh lệch chiều cao linh kiện, khe hở không được lấp kín và nhiệt trở có thể tăng thay vì giảm. Hệ số dẫn nhiệt cần được xem xét cùng độ dày, độ cứng và lượng nén. Chỉ khi độ dày đã bị kết cấu cố định và không thể mỏng hơn mới cần dùng hệ số dẫn nhiệt cao để kéo nhiệt trở xuống.

Độ dày miếng tản nhiệt được xác định như thế nào?

Độ dày do điều kiện kết cấu cơ khí quyết định, không do nhu cầu tản nhiệt. Phải tính xong phân bố chiều cao và dung sai linh kiện, lượng nén sau khi siết vít và trường hợp xấu nhất của dung sai cộng dồn mới biết được độ dày. Trên thực tế, thường thử song song 2 đến 3 mức độ dày, sau đó chọn dựa trên nhiệt độ đo được và cảm nhận khi lắp ráp. Đây cũng là lý do tốc độ làm mẫu ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.

Có thể đặt miếng tản nhiệt theo kích thước, độ dày và lỗ khoét riêng của bo mạch không?

Có, và về bản chất đây vốn là chi tiết gia công theo yêu cầu. Miếng tản nhiệt không có hàng có sẵn: hình dạng theo bố trí linh kiện, lỗ khoét theo vị trí lỗ vít, độ dày theo chênh lệch chiều cao linh kiện và không gian nén. Vật liệu xuất xưởng ở dạng tấm nguyên và được định hình bằng cắt bế. Good Gi có thiết bị cắt bế tại nhà máy; quý khách chỉ cần gửi kích thước hoặc bản vẽ, chúng tôi cắt trực tiếp tại nhà máy.

Miếng tản nhiệt silicone, pad tản nhiệt và thermal pad có phải là một loại không?

Đây là các tên gọi khác nhau của cùng một nhóm vật liệu, tiếng Anh gọi là thermal pad. Tất cả đều chỉ vật liệu tản nhiệt (TIM) định hình sẵn, có độ dày cố định, có thể nén để ôm sát bề mặt. Loại này khác với mỡ tản nhiệt silicone (cần phủ lên bề mặt) và gel tản nhiệt (cần tra keo).

Cần cung cấp những thông tin gì để làm mẫu?

Bốn thông tin: chênh lệch chiều cao linh kiện (giữa linh kiện cao nhất và thấp nhất), không gian nén khả dụng sau khi siết vít, lực siết hoặc mô-men xoắn, và nhiệt độ mục tiêu. Có đủ bốn thông tin này, chúng tôi có thể sắp xếp mẫu với độ dày và hệ số dẫn nhiệt tương ứng. Nếu thiết kế vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, quý khách có thể trao đổi trước với chúng tôi về hướng chọn vật liệu.

Có thể yêu cầu mẫu thử trước không?

Có. Vì miếng tản nhiệt là chi tiết gia công theo yêu cầu, với kích thước, độ dày và lỗ khoét đều theo từng bo mạch, chúng tôi khuyến nghị làm mẫu theo kích thước thực tế và lắp thử trên thiết bị thực tế ngay từ đầu, thay vì chỉ so sánh trên datasheet. Quý khách gửi cho chúng tôi chênh lệch chiều cao linh kiện, không gian nén khả dụng và nhiệt độ mục tiêu, chúng tôi sẽ sắp xếp mẫu thử.